Zapisi sa sjeveroistoka Amerike

Jun 01, 2012

STUBOVI PONOSA I SNAGE BOSTONA

 

Boston ima najbogatiju istoriju Sjedinjenih Drzava gdje je rjesavana buducnost SAD i uspostava nezavisnosti od Velike Britanije i organizovanja ustavne vlasti

 

Spustamo se prema jugoistoku, zivopisnim predjelima prirode u okolisu, iz kanadskog Montreala prema americkom Bostonu. Najprije magistralom 91 a zatim broj 93. Iz daljine  opazamo obrise bostonskih nebodera. Uzgred osmatramo konture serije gradova okolisa  -  Sent Dzonsberija, Konkorda, Mancestera i Grinfilda. Eno ga, najzad i sredisnji Boston. Najprije predgradja oniskih gradjevina a ispred njih, kao da se ogledaju u valovitom Atlantiku, bostonski skajskreperi odnosno neboderi. Modernih su arhitektonskih linija, ali nekako pripitomljenih, bez  one uobrazene velegradske nametljivosti koja ponekad covjeka gusi i pritsce sa nebesa svojom uobrazenom goropadnoscu.

 

 Nije kriv «dji – pi -es»

 

Nas automobilski uredjaj za orijentaciju «dji – pi –es» vodi nas, uvjereni smo nepogresivo, prema hotelu «dvostruko drvo», avenija Washington, broj 3215. Da bi smo dosli do te tacke, sijecemo prostore desetinu nekadasnjih posebnih naselja -  Woburn, Sounhem, Winchester, Medford, Somerville, Cambridz i  mnogih drugih. Ali nadjosmo se u jednom podrucju koje ne djeluje ni velegradski ni gradski, bezbrojnih ulica i ulicica, koje su se ponekad pele uz male brezuljke, ponekad jurcale nizastrane.  Nas okolis nije licio na bostonsku gospostinu vec na obitavalista nize socijalne klase. Najzad se popesmo u jednu uzanu ulicu i nas uredjaj za orijentaciju rece: sada ste na vasem cilju! Osmatramo, u cudu i nedoumici, okolnje zgrade. Oniske, dotrajalih fasada, ne bas urednih dvorista i basta, ne bas cistih plocnika za pjesake, ni slicno onome sto smo ocekivali. Osmatramo oronulu i omalenu dvospratnu  zgradu sa desne strane puta, na kojoj stoji oznaka sa nasom adresom. Ma nije moguce da je to taj hotel «Dvostruko drvo», koji je ipak oznacen kao «gospodski» i veoma znacajan u okviru bostonskog turizma. Na ulici  susretosmo jednog Crnca, koji zastade i radoznalo nas posmatra. Onda izusti: »Vi nesto trazite?» «Da, da, trazimo nas hotel» – rekosmo sa olaksanjem i obradovano. «Ali nije moguce da je ova oronula zgrada taj objekat u kojem treba da ostanemo cetiri dana.» Crnac se siroko osmjehnu onim poznatim bjelinama svojih zuba i pogledavsi mapu Bostona koju sam nosio u ruci dade nam objasnjenje: »Znate, prije osnivanja zajednickog Boston City – ja, prije tolikih godina, ostala su stara imena ulica. Tako da na desetine puteva i avenija istih naziva imate u nasim nekadasnjim posebnim komunitijima. Vi jeste na jednoj od ulica Washingtona, ali ovo nije vasa avenija Washington. Postoji i drugi objekat sa istim nazivom ulice i istim brojem evo ovdje, blizu centra Bostona». On debelim, napukle koze prstom koji odaje fizickog radnika pokaza nasu destinaciju. Mi odahnusmo i srecno se nasmijesmo i sa nekoliko «Thank you, thank you» – pruzih ruku zahvalnosi Crncu  i krenusmo  u velegradski centar Bostona. Tako nam nase lutanje vec na prvim koracima u Bostonu otkriva jednu vrlo znacajnu istorijsku sliku tog grada, odnosno City-ja. On je nastao spajanjem desetine manjih komuna u velegradski City!

 

Na mocvarama i u blatu

 

Pronadjosmo pravu adresu i nas hotel «Dvostruko drvo» koji je izgledao prilicno luksuzno. Ja u posebnoj biljeznici otvorih stranice na koje sam prenio sluzbene podatke o Bostonu. Tu lijepo pise da su naselju, koje se sastojalo od desetinu kuca izgradjenih u ovecim skupinama, udareni temelji prije tri  i po vijeka. Sve do 1822. godine sluzbeni naziv grada je glasio Boston Town. Ali te godine stanovnici su izglasali odluku da se nazove Boston City, sto je zvucalo dostojanstvenije i govorilo da je rijec o ovecem i modernijem gradu. Nekoliko decenija prije tog datuma grad je poceo brze rasti.

Do 1850. godine na obale Atlantika u i oko Bostona doselilo je 35 hiljada Iraca, koje je sa njihovog ostrva potjerala nuzda. Urod krompira, glavnog prehrabenog artikla Irske,  naglo je opao tokom nekoliko uzastopnih godina pa je nastupila glad. Do sredine 19. vijeka pristize veliki broj Nijemaca, Kanadjana, Francuza, Rusa, Poljaka, Italijana, Sirijaca, Libanaca i Jevreja koji se na starom kontinentu nisu osjecali sigurno. Osnivaju se nova podrucja Bostona: North End naseljen pretezno Italijanima, South End sa vecinom Iraca i West End naseljen ruskim Jevrejima. Sa Ircima i Italijanima stizu pretezno katolici, medju njima i neke znamenite porodice poput Kenedijevih, Tip O’Nejlovim i Fitzeraldima. Grade se i mnoge crkve, pored ostalih protestanske, katolicke, kalvinisticke, puritanske i druge. U tom mozaiku nalaze svoje mjesto i muslimani sa svojim dzamijama i skolama. Kasnije doseljava mnogo Kineza i drugih stanovnika Dalekog istoka. Tako Boston postaje razudjena multietnicka i multireligijska mozaicna sredina, kakav je do dana danasnjeg.

Rast grada je buran i mnogoznacan. Vec 1860. godine Boston je tri puta veci po povrsini nego u prethodnom vijeku. Od pocetka 19. vijeka pocinju velike akcije transformacije i geografije i naselja na tom podrucju. Specijalnim masinama i radnim akcijama kopa se materijal sa mnogobrojnih brezuljaka i tovari zemlja i kamenje kojim se nasipaju mocvare kao i velike ovalne udubine terena  pune blata. Taj poduhvat je jedan vidjeniji gradjanin okarakterisao ovako: Rusimo nasa brda da bi njihovom zemljom i kamenjem zacepili velike blatnjave rupe i mocvare na novom podrucju grada.»

 

Medjunaslov: Obrazovanje, zdravstvo i finansije

 

Bostonu su udarili prve temelje Puritanci (vjerska sekta) iz Engleske 1630. godine. Dali su mu ime Shavmut. U prvoj fazi naselja se razvaijaju kao zanatski a kasnije i kao industrijski centri sa preradjivackim fabrikama artikala siroke potrosnje. Taj mozaik je bucan, gusto naseljen, uzurban i zagledan u buducnost. Uz to njegova okeanska luka stalno se sirila i punila trgovackim brodovima iz Evrope ali i ostalih kontinenata svijeta. Ali vremenom preradjivacka industrija opada jer je proizvodnja u Bostonu skupa zbog velikih troskova i visokih poreza. Pa dolazi period ekonomske stagnacije ali ubrzo i do novog uzleta.

U Bostonu se koncentrisu nadareni poslovni ljudi i talenti iz svih oblasti naucnog, umjetnickog i duhovnog stvaralastva.

Ekonomija i pratece funkcije orijentisu se na ubrzani razvoij obrazovanja, zdravstva i finnasija. Veoma brzo Boston postaje cuven po svojim univerzitetima, najboljim u SAD. U njima se okupljaju visokoobrazovani i talentovani strucnjacvi za sve oblasti rada i stvaralastva, koji iznalaze nova tehnicka i tehnoloska rjesenja za cijelu Ameriku, sto se dobro placa.Takodje su na glasu moderno organizovane i savremeno opremljene bolnice sa izvrsnim ljekarima – specijalistima. Te dvije grane prati nicanje financijskih institucija – banaka, osiguravajucih drustava, stedionica, investicionih banaka i drugih. Studirati na nekom od bostonskih fakulteta znaci za mlade ljude osiguranu materijalnu buducnost. Jer su veoma brzo dobijali zaposlenje sa visokim zaradama.

Tako sposobni i strucni kadrovi, zdravstvo, obrazovanje i finasije postaju stubovi snage, moci i ponosa Bostona i njegovih stamnovnika.

 

Poput orijentalnog cilima

 

Vec na prvim koracima bucnim ulicama sredisnjeg Bostona pred nama kao da se odmotava bogato i mastovito sarenilo zivog orijentalnog cilima. Mimoilazimo se i pocesto sudaramo sa ljudima najrazlicitijih boja koze, karakteristicnih fizionomija, cas tankih tijela poput drveta jele, cas debelih kao stabla platana. Nagadjamo koji su Kinezi, koji Japanci, koji Vijetnamci, koji Indijci. Za bijelce i Crnce nema nagadjanja jer su nam bliski i odmah prepoznatljivi. U tom ljudskom mravinjaku mnogo je mjesanaca. Crnac ozenjen sa bjelkinjom, Indijac koji zivi sa nekom Evropljankom. Kinez u braku sa Arapkinjom, Talijan sa kosookom Japankom.

I okolnje trgovine, restorani, barovi i kiosci, butici, prodavnice hrane i specijalizovanih artikala, vjerne su kopije etnickih pripadnosti. Nude japanske, kineske, vijetnamske, indijske, ruske, talijanske, turske, arapske i druge kulinarske specijalitete i modne «krikove». Najrazlicitiji mirisi zacina nevidljivo se udruzuju i ispreplicu  na ulicama, stvarajuci  atmosferu i posebnosti i originalne cjelovitosti.

 

Slicno je i sa gradjevinama. Najrazlicitiji arhitektonski stilovi miroljubivo koegzistiraju jedan s drugim. Ipak dominantne su evropske gradjevinske  dimenzije sa akcentima na specificnostima engleskih  neimarskih tradicija i vjestina.

Osmatramo sa uzbudjenjem  fasade i konture monumentalnih bolnica, banaka, drustvenih domova, univerziteta i koledza, sportskih zgrada i terena. Sve odaje duboku korjenitost, snagu i moc grada koji je upecatljivo obiljezio istoriju Sjedinjenih drzava. Tu su svojevremeno vodjene krvave bitke izmedju Amerikanaca i njihovih sunarodnjaka Engleza. Jer ono sto su izgradili doseljeni Britanci i njihovi nasljednici nakon imigracije na tlo Kolumbovog kontinenta tokom prosla tri i po stoljeca bila je osnova za stvaranje osjecaja koriscenja te prilike da se odvoje od «majke Engleske» i formiraju posebnu nezavisnu drzavu koja nece ovisiti od cejfova i zanovjetanja Britanskog Dvora. U periodu borbe za samostalnost i oslobodjenje digla se prava Revolucija protiv engeslkih zavojevaca. Dvor je poslao na Boston, kao najtvrdokornije cvoriste nove politike i teznji stanovnika Amerike za nezavisnoscu, svoje najbolje i najelitnije ratne brodove i odabrane vojnike da uguse ustanke i jednom za svagda pokore Ameriku. Ai docekao ih je olducni otpor domaceg stanovnistva i elite na vlasti. Mocna svjetska flota Velike Britanije povukla se iz luka Bostona osjetivsi da bi moga biti porazena. I mnoge kasnije carke za samostalnost Amerike vodjenu su na domaku i u Bostonu. Najzad je enleski dvor morao priznati poraz i mir je potpisan u Parizu, s tim sto je priznata samostalnost nekadasnjim kolonija na tlu Amerike.
Mugdim KARABEG

 

Comments are closed.